Łysienie telogenowe – dlaczego włosy zaczynają wypadać kilka miesięcy po chorobie lub stresie?

Intensywne wypadanie włosów może rozpocząć się pozornie bez przyczyny. W momencie, gdy włosy zaczynają zostawać w większej ilości na szczotce, podczas mycia czy na ubraniu, przebyta infekcja, wysoka gorączka, operacja albo okres silnego obciążenia organizmu mogą być już odległym wspomnieniem. Właśnie dlatego łysienie telogenowe często trudno od razu powiązać z czynnikiem, który je wywołał.

W Victoria Derm zwracamy na to szczególną uwagę podczas naszych kursów i szkoleń trychologicznych, w tym w programie szkoły trychologii oraz zawodowego kursu trychologicznego. Ocena nadmiernego wypadania włosów nie powinna rozpoczynać się od wyboru zabiegu. Najpierw trzeba przeanalizować cykl wzrostu włosa, charakter przerzedzenia, stan skóry głowy oraz wydarzenia, które miały miejsce nawet kilka miesięcy wcześniej.

To właśnie przesunięcie w czasie jest jedną z najważniejszych cech łysienia telogenowego. Organizm reaguje na określony bodziec wcześniej, natomiast nasilone wypadanie pojawia się zwykle dopiero po około 2–3 miesiącach, niekiedy nieco później.

Łysienie telogenowe – najważniejsze informacje

• Łysienie telogenowe jest niebliznowaciejącą postacią rozlanego wypadania włosów.
• Bodziec wyzwalający może spowodować przedwczesne przesunięcie większej liczby mieszków z fazy wzrostu w kierunku telogenu.
• Włosy zwykle nie zaczynają wypadać bezpośrednio po chorobie lub stresie. Nasilenie może pojawić się dopiero około 2–3 miesięcy później.
• Czynnikiem wyzwalającym może być m.in. choroba z gorączką, operacja, uraz, poród, szybka utrata masy ciała, restrykcyjna dieta, niedobór żelaza, zaburzenia tarczycy, niektóre leki lub silne obciążenie organizmu.
• Znalezienie przyczyny może być trudne, ponieważ trzeba przeanalizować wydarzenia sprzed kilku miesięcy, a u jednej osoby może współistnieć kilka czynników.
• Ostre łysienie telogenowe zazwyczaj ma przebieg przejściowy. Utrzymywanie się problemu powyżej około sześciu miesięcy wymaga dokładniejszej oceny.
• Łysienie telogenowe trzeba różnicować między innymi z łysieniem androgenowym i plackowatym oraz innymi przyczynami rozlanego przerzedzenia.
• Podstawą oceny są wywiad i badanie włosów oraz skóry głowy. W zależności od sytuacji diagnostykę można rozszerzyć o trychoskopię i odpowiednio dobrane badania laboratoryjne.
• W szkole trychologii Victoria Derm oraz na zawodowym kursie trychologicznym Victoria Derm uczymy rozpoznawania mechanizmów wypadania włosów, prowadzenia diagnostyki trychologicznej i różnicowania rodzajów łysienia.
• Kursy i szkolenia trychologiczne Victoria Derm koncentrują się nie tylko na zabiegach, ale również na fizjologii włosa, wywiadzie, diagnostyce i świadomym doborze dalszego postępowania.

Co to jest łysienie telogenowe?

Łysienie telogenowe, określane również jako telogenowe wypadanie włosów, jest niebliznowaciejącą postacią rozlanego wypadania włosów. Aby zrozumieć jego mechanizm, trzeba pamiętać, że włos nie rośnie nieprzerwanie. Mieszek włosowy przechodzi kolejne etapy cyklu.

Najważniejsze z nich to:

• anagen – aktywna faza wzrostu włosa,
• katagen – stosunkowo krótka faza przejściowa,
• telogen – faza spoczynku poprzedzająca wypadnięcie włosa.

W prawidłowych warunkach mieszki włosowe nie przechodzą tych etapów jednocześnie. Część włosów rośnie, część znajduje się w fazie przejściowej, a część kończy swój cykl. Dzięki temu codzienna fizjologiczna utrata włosów nie powoduje nagłego przerzedzenia fryzury. W łysieniu telogenowym ta równowaga zostaje zaburzona.

Co dzieje się z włosem po chorobie lub silnym obciążeniu organizmu?

Silny bodziec może spowodować, że większa niż zwykle liczba mieszków przedwcześnie zakończy fazę aktywnego wzrostu i przejdzie w kierunku telogenu. Nie oznacza to jednak, że włosy wypadają w momencie choroby. Mieszek musi najpierw przejść przez kolejne etapy cyklu. Włos pozostaje jeszcze przez pewien czas w skórze głowy, a dopiero później zostaje uwolniony.

Dlatego można przedstawić ten mechanizm w uproszczonym schemacie:

choroba lub inny czynnik wyzwalający → przesunięcie większej liczby mieszków do telogenu → kilkutygodniowe opóźnienie → nasilone, rozlane wypadanie włosów.

Właśnie dlatego osoba, która zaczyna tracić dużo włosów w maju, może wymagać przeanalizowania tego, co działo się w jej organizmie w lutym lub marcu.

Dlaczego włosy wypadają dopiero 2–3 miesiące po chorobie?

To jedna z najczęstszych wątpliwości dotyczących łysienia telogenowego. Jeżeli infekcja zakończyła się kilka miesięcy wcześniej, naturalne jest pytanie: dlaczego włosy zaczynają wypadać dopiero teraz?

Odpowiedź wynika z biologii mieszka włosowego.

Bodziec wyzwalający wpływa przede wszystkim na moment przejścia włosa pomiędzy fazami cyklu. Włos nie zostaje natychmiast odłączony od mieszka. Przez kolejne tygodnie pozostaje w fazie telogenu, zanim ostatecznie wypadnie. W efekcie przyczyna i objaw są od siebie wyraźnie oddalone w czasie. To opóźnienie pomaga w diagnostyce, ale jednocześnie ją utrudnia – szczególnie jeśli osoba zgłaszająca problem nie pamięta już choroby, gorączki, nagłej zmiany diety czy silnego stresu sprzed kilku miesięcy.

Jakie sytuacje mogą wywołać łysienie telogenowe?

Nie istnieje jeden charakterystyczny czynnik odpowiedzialny za wszystkie przypadki. Łysienie telogenowe może być reakcją organizmu na różne zdarzenia wpływające na metabolizm, gospodarkę hormonalną lub ogólną równowagę organizmu.

Do możliwych czynników należą między innymi:

• infekcja przebiegająca z wysoką gorączką,
• cięższa choroba,
• duża operacja,
• poważny uraz,
• poród i gwałtowne zmiany hormonalne po ciąży,
• znaczna utrata krwi,
• szybka redukcja masy ciała,
• bardzo restrykcyjna dieta,
• niedostateczna podaż białka,
• niedobór żelaza,
• zaburzenia czynności tarczycy,
• niektóre leki,
• nagłe zmiany hormonalne,
• znaczne i długotrwałe obciążenie fizjologiczne,
• silny stres psychiczny.

Nie oznacza to, że każda infekcja albo każdy stresujący okres musi prowadzić do łysienia telogenowego. Reakcja zależy między innymi od siły i czasu działania bodźca, kondycji organizmu oraz współistnienia innych czynników.

Czy stres naprawdę może powodować wypadanie włosów?

Silny lub długotrwały stres może być jednym z czynników związanych z telogenowym wypadaniem włosów, jednak nie należy automatycznie przypisywać mu każdego przypadku. Określenie „to tylko stres” może utrudnić prawidłowe różnicowanie.

W podobnym czasie mogą występować między innymi:

• niedobory żywieniowe,
• zaburzenia tarczycy,
• gwałtowna redukcja masy ciała,
• przebyta infekcja,
• zmiana leków,
• przewlekła choroba,
• początek innego rodzaju łysienia.

Dlatego stres powinien być traktowany jako jeden z elementów wywiadu, a nie uniwersalne wyjaśnienie każdego nadmiernego wypadania włosów.

Dlaczego znalezienie czynnika wyzwalającego bywa trudne?

To jeden z najważniejszych elementów diagnostyki łysienia telogenowego. Pierwszym problemem jest wspomniane już opóźnienie. Osoba zgłaszająca wypadanie włosów zazwyczaj analizuje ostatnie dni lub tygodnie, podczas gdy przyczyna może znajdować się kilka miesięcy wcześniej. Drugim problemem jest możliwość występowania więcej niż jednego czynnika jednocześnie.

Przykładowo w ciągu kilku miesięcy mogły wystąpić:

• infekcja z gorączką,
• zmniejszenie apetytu podczas choroby,
• spadek masy ciała,
• intensywny stres zawodowy,
• zmiana sposobu odżywiania.

Który z tych elementów miał największe znaczenie? Nie zawsze da się wskazać jeden.

Czasami czynnik wyzwalający pozostaje nieustalony mimo dokładnego wywiadu. Nie powinno to jednak prowadzić automatycznie do wykonywania przypadkowych zabiegów czy stosowania wielu suplementów bez oceny rzeczywistych potrzeb.

Jak powinien wyglądać wywiad przy podejrzeniu łysienia telogenowego?

W przypadku nagłego, rozlanego wypadania włosów szczególnie ważny jest wywiad obejmujący kilka wcześniejszych miesięcy.

Warto ustalić między innymi:

• kiedy dokładnie rozpoczęło się nasilone wypadanie;
• czy początek był nagły czy stopniowy;
• czy wypadanie dotyczy całej skóry głowy;
• czy kilka miesięcy wcześniej występowała infekcja lub gorączka;
• czy przeprowadzono operację;
• czy wystąpił uraz lub hospitalizacja;
• czy doszło do znacznej utraty masy ciała;
• czy zmienił się sposób odżywiania;
• czy wystąpił bardzo intensywny stres;
• czy rozpoczęto lub zakończono stosowanie określonych leków;
• czy wcześniej występowało podobne wypadanie;
• czy w rodzinie występują inne typy łysienia;
• czy obecne są dodatkowe objawy ogólne lub zmiany skóry głowy.

Czasami dopiero uporządkowanie wydarzeń na osi czasu pozwala zauważyć związek między obecnym wypadaniem a zdarzeniem sprzed kilku miesięcy.

Jak wygląda łysienie telogenowe?

Typowy obraz obejmuje rozlane zwiększenie wypadania włosów.

Osoba może zauważyć:

• więcej włosów na szczotce,
• dużą ilość włosów podczas mycia,
• włosy na poduszce i ubraniu,
• zmniejszenie objętości kucyka,
• bardziej widoczną skórę głowy,
• ogólne zmniejszenie gęstości fryzury.

Charakterystyczne jest to, że problem nie musi tworzyć pojedynczych, wyraźnie odgraniczonych ognisk pozbawionych włosów.

Skóra głowy może przy tym wyglądać prawidłowo. Typowe ostre łysienie telogenowe nie jest procesem bliznowaciejącym, dlatego mieszki zachowują możliwość ponownego rozpoczęcia wzrostu.

Czy w łysieniu telogenowym można stracić wszystkie włosy?

Widok dużej liczby wypadających włosów może wywoływać obawę przed całkowitym wyłysieniem. W typowym łysieniu telogenowym nie dochodzi jednak do zniszczenia wszystkich mieszków włosowych. Problem polega przede wszystkim na czasowym zwiększeniu liczby włosów przechodzących jednocześnie do fazy spoczynku i wypadania. Dlatego nawet znaczna ilość włosów pozostających podczas mycia nie oznacza automatycznie, że wszystkie mieszki przestały funkcjonować. Jednocześnie stopień przerzedzenia może być różny, dlatego bardzo nasilone lub nietypowo przebiegające wypadanie wymaga oceny.

Jak długo trwa łysienie telogenowe?

W ostrym łysieniu telogenowym zwiększone wypadanie ma zwykle charakter przejściowy. Jeżeli czynnik wyzwalający ustąpił, mieszki mogą ponownie rozpoczynać fazę wzrostu. Samo zmniejszenie wypadania nie oznacza jednak, że fryzura natychmiast odzyska wcześniejszą objętość.

Nowy włos musi:

• rozpocząć fazę anagenu,
• pojawić się ponad powierzchnią skóry,
• stopniowo zwiększać swoją długość.
• Dlatego poprawę należy oceniać w perspektywie miesięcy, a nie kilku dni.

Za przewlekłe łysienie telogenowe uznaje się zwykle sytuację, w której nadmierne wypadanie utrzymuje się dłużej niż około sześć miesięcy. W takim przypadku szczególnie istotne jest ponowne przeanalizowanie możliwych przyczyn i różnicowanie z innymi rodzajami łysienia.

Czy odrastające krótkie włosy są dobrym sygnałem?

Pojawienie się nowych krótkich włosów może świadczyć o rozpoczęciu kolejnej fazy wzrostu.

W praktyce często są one szczególnie dobrze widoczne:

• przy linii czołowej,
• w okolicy skroni,
• w obrębie przedziałka.

Trzeba jednak odróżnić nowy odrost od włosów, które uległy złamaniu.

Dlatego podczas oceny zwraca się uwagę nie tylko na długość włosa, ale również na wygląd jego łodygi, końcówkę, różnice średnicy oraz obraz w powiększeniu.

Łysienie telogenowe czy androgenowe – jak je odróżnić?

Oba problemy mogą powodować wrażenie zmniejszonej gęstości włosów, ale mechanizm jest inny.

W łysieniu telogenowym głównym problemem jest zwiększone przechodzenie włosów do fazy telogenu i ich rozlane wypadanie. W łysieniu androgenowym istotnym procesem jest natomiast stopniowa miniaturyzacja mieszków. Kolejne włosy mogą stawać się cieńsze i krótsze.

Na współistnienie procesu androgenowego może wskazywać między innymi:

• stopniowe poszerzanie przedziałka,
• przewlekłe zmniejszanie gęstości w określonych obszarach,
• duża różnorodność średnicy włosów,
• brak pełnego odzyskania gęstości mimo ustąpienia intensywnego wypadania,
• predyspozycja rodzinna.

Oba procesy mogą również występować jednocześnie. Intensywne łysienie telogenowe może sprawić, że wcześniej słabo widoczna miniaturyzacja stanie się bardziej zauważalna.

Łysienie telogenowe a łysienie plackowate

Typowe łysienie plackowate kojarzy się z wyraźnie odgraniczonymi obszarami pozbawionymi włosów, co ułatwia różnicowanie. Nie każdy przypadek musi jednak wyglądać książkowo. Jeżeli wypadanie jest nietypowe, pojawiają się wyraźne obszary przerzedzenia albo obraz skóry głowy nie odpowiada zwykłemu telogenowemu wypadaniu, potrzebna może być dokładniejsza ocena specjalistyczna.

To pokazuje, dlaczego samo stwierdzenie „włosy wypadają po stresie” nie jest jeszcze rozpoznaniem.

Jaką rolę ma trychoskopia?

Badanie skóry głowy i włosów w powiększeniu może dostarczyć informacji, których nie widać podczas zwykłej obserwacji fryzury.

Trychoskopia może wspierać ocenę:

• średnicy włosów,
• różnorodności ich grubości,
• krótkich włosów odrastających,
• ujść mieszków włosowych,
• cech miniaturyzacji,
• zmian zapalnych i innych nieprawidłowości skóry głowy.

Sama trychoskopia nie zastępuje jednak wywiadu.

W łysieniu telogenowym szczególnie ważne jest połączenie obrazu skóry głowy z chronologią zdarzeń. Bez informacji o chorobie, diecie, lekach, utracie masy ciała czy stresie sprzed kilku miesięcy część istotnych danych może zostać przeoczona.

Czy przy łysieniu telogenowym trzeba wykonać badania krwi?

Nie istnieje jeden uniwersalny zestaw badań, który powinien być wykonywany u każdej osoby z nadmiernym wypadaniem włosów. Zakres diagnostyki powinien wynikać z wywiadu, objawów i obrazu klinicznego.

W zależności od sytuacji lekarz może rozważyć między innymi ocenę:

• morfologii krwi,
• parametrów gospodarki żelazowej,
• czynności tarczycy,
• innych parametrów wynikających z objawów, diety lub chorób współistniejących.

Badania mają pomóc odpowiedzieć na określone pytanie diagnostyczne. Nie powinny być przypadkowym, bardzo szerokim „pakietem na wypadanie włosów” wykonywanym bez związku z wywiadem.

Żelazo i ferrytyna – czy ich niski poziom zawsze odpowiada za wypadanie?

Zaburzenia gospodarki żelazowej należą do czynników branych pod uwagę w diagnostyce rozlanego wypadania włosów. Nie oznacza to jednak, że każde łysienie telogenowe jest skutkiem niedoboru żelaza ani że warto samodzielnie rozpoczynać suplementację bez potwierdzenia niedoboru.

Znaczenie ma szerszy kontekst:

• sposób odżywiania,
• obfite miesiączki,
• niedawna utrata krwi,
• wcześniejsza niedokrwistość,
• choroby przewodu pokarmowego,
• wyniki badań laboratoryjnych.

Sam wynik ferrytyny również powinien być interpretowany w odniesieniu do całego obrazu klinicznego.

Czy dieta odchudzająca może wywołać łysienie telogenowe?

Tak, szczególnie jeżeli redukcja masy ciała jest gwałtowna albo dieta prowadzi do niedostatecznej podaży energii, białka lub istotnych składników odżywczych. Co ważne, osoba może już od kilku miesięcy jeść „normalnie”, kiedy włosy dopiero zaczynają wypadać. To kolejny przykład opóźnienia charakterystycznego dla łysienia telogenowego.

W wywiadzie warto więc pytać nie tylko o aktualny jadłospis, lecz także o:

• niedawną szybką redukcję masy ciała,
• okresy bardzo małej podaży kalorii,
• eliminację dużych grup produktów,
• zmianę sposobu żywienia,
• przebyte zaburzenia odżywiania,
• problemy z wchłanianiem.

Czy leki mogą być przyczyną telogenowego wypadania włosów?

Niektóre leki mogą wpływać na cykl wzrostu włosa.

Dlatego ważnym elementem wywiadu jest ustalenie:

• jakie leki są obecnie przyjmowane,
• czy w ostatnich miesiącach wprowadzono nowy preparat,
• czy zmieniono dawkę,
• czy jakiś lek niedawno odstawiono.

Nie należy jednak samodzielnie odstawiać zaleconego leczenia z powodu wypadania włosów. Jeżeli istnieje podejrzenie związku pomiędzy lekiem a problemem, powinno zostać omówione z lekarzem prowadzącym.

Kiedy łysienie telogenowe wymaga pogłębionej diagnostyki?

Dokładniejsza ocena jest szczególnie ważna, gdy:

• nasilone wypadanie utrzymuje się przez wiele miesięcy;
• nie widać tendencji do zmniejszania problemu;
• trudno wskazać potencjalny czynnik wyzwalający;
• gęstość fryzury nadal wyraźnie się zmniejsza;
• widoczne jest postępujące poszerzenie przedziałka;
• pojawiają się wyraźnie odgraniczone obszary bez włosów;
• nie obserwuje się odrostu;
• występują świąd, pieczenie, ból lub stan zapalny skóry głowy;
• wypadaniu towarzyszą inne objawy ogólne;
• problem nawraca.

W takich sytuacjach pytanie nie powinno brzmieć tylko: „jak zatrzymać wypadanie?”, ale przede wszystkim: „dlaczego ono nadal trwa?”

Dlaczego zabieg nie powinien zastępować diagnostyki?

Nadmierne wypadanie włosów często skłania do szybkiego poszukiwania metody, która ma je zatrzymać. W łysieniu telogenowym najważniejsze jest jednak ustalenie, czy czynnik wyzwalający już ustąpił i czy nie występuje nadal problem podtrzymujący zaburzenie cyklu włosowego.

Jeżeli przyczyną jest na przykład:

• niedobór,
• zaburzenie hormonalne,
• utrzymująca się restrykcja żywieniowa,
• działanie leku,
• choroba ogólnoustrojowa,

działanie wyłącznie na skórę głowy nie rozwiązuje podstawowego problemu.

Zabiegi mogą w niektórych sytuacjach stanowić element indywidualnie zaplanowanego postępowania, ale nie powinny zastępować wywiadu i właściwego różnicowania.

Jak uczymy różnicowania łysienia w Victoria Derm?

W Victoria Derm uczymy patrzenia na nadmierne wypadanie włosów jako na objaw, którego przyczynę trzeba najpierw zrozumieć.

W ramach szkoły trychologii Victoria Derm omawiamy m.in. fizjologię wzrostu włosa, wpływ czynników hormonalnych i ogólnoustrojowych, badanie skóry głowy, trichogram, trychoskopię, analizę wyników badań oraz różnicowanie poszczególnych rodzajów łysienia. Podobne zagadnienia znajdują się w programie zawodowego kursu trychologicznego Victoria Derm, obejmującym m.in. przyczyny nadmiernego wypadania włosów oraz różnicowanie łysienia telogenowego, androgenowego, plackowatego, bliznowaciejącego i innych problemów.

Właśnie w przypadku łysienia telogenowego umiejętność zebrania szczegółowego wywiadu ma szczególne znaczenie. Osoba zgłaszająca się z problemem może nie łączyć aktualnego wypadania z wydarzeniem sprzed kilku miesięcy. Zadaniem diagnostyki jest odnalezienie tego związku albo ustalenie, że trzeba szukać innej przyczyny.

CASE STUDY – kiedy przyczyny trzeba szukać kilka miesięcy wcześniej

Klientka trafiła do nas z bardzo nasilonym wypadaniem włosów. Podczas badania wideotrichoskopowego obraz wskazywał na wypadanie telogenowe – zwiększona liczba włosów zbyt wcześnie przeszła z fazy wzrostu do fazy telogenu.

Zaczęliśmy szukać przyczyny. Badania laboratoryjne były prawidłowe, bez niedoborów. Dieta odpowiednio zbilansowana, właściwa ilość snu, niski poziom stresu. Brak chorób, infekcji czy istotnych zmian w życiu w ostatnich miesiącach.

Klientka była wcześniej u trzech specjalistów. Nadal jednak nie wiedziała, dlaczego włosy wypadają.

Dopiero podczas naszej około godzinnej konsultacji i bardzo szczegółowego wywiadu pojawił się pozornie nieistotny szczegół.

Cztery miesiące wcześniej klientka była z narzeczonym na weekendzie w SPA.

Cudowne trzy dni: spacery, basen, jacuzzi, masaże, zabiegi i sauna. Wróciła wypoczęta, zrelaksowana i szczęśliwa. Nic, co mogłoby kojarzyć się z czynnikiem powodującym wypadanie włosów.

A jednak podczas pobytu skorzystała z sauny bez odpowiedniej ochrony skóry głowy przed wysoką temperaturą. W zestawieniu z czasem pojawienia się problemu i po wykluczeniu częstszych przyczyn silna ekspozycja termiczna skóry głowy została uznana za potencjalny czynnik wyzwalający.

To doskonale pokazuje, dlaczego w przypadku wypadania telogenowego pytamy o wydarzenia sprzed kilku miesięcy. Włosy nie zaczynają wypadać bezpośrednio po zadziałaniu czynnika. Najpierw zmienia się ich cykl, a nasilone wypadanie obserwujemy dopiero po kilku–kilkunastu tygodniach.

Po wdrożeniu odpowiednio dobranej terapii trychologicznej w gabinecie oraz pielęgnacji domowej, nadmierne wypadanie włosów zatrzymało się już w ciągu 2–3 tygodni od rozpoczęcia kuracji.

W trychologii czasem jedno pytanie więcej i jeden pozornie nieważny szczegół z wywiadu zmieniają cały kierunek terapii

Najczęściej zadawane pytania

Źródła:

• Hughes E.C., Syed H.A., Saleh D. – Telogen Effluvium, StatPearls
• DermNet – Telogen effluvium (hair shedding)
• Rebora A. – Telogen effluvium: a comprehensive review
• Asghar F. i wsp. – Telogen Effluvium: A Review of the Literature